W skrócie
- Zasada 3-2-1: trzy kopie danych, na dwóch różnych nośnikach, z czego jedna poza firmą.
- Przynajmniej jedna kopia musi być odcięta od sieci firmy, bo ransomware szyfruje też dyski podłączone na stałe.
- Kopia, której nikt nie odtworzył na próbę, jest tylko nadzieją. Test odtworzenia rób regularnie.
Zasada 3-2-1 mówi: miej co najmniej trzy kopie ważnych danych, trzymaj je na dwóch różnych nośnikach i jedną przechowuj poza firmą. Wdrożysz ją w kilku krokach: ustalasz, które dane są ważne, ustawiasz automatyczną kopię na drugi nośnik, dokładasz kopię poza biurem, odciętą od firmowej sieci, i regularnie sprawdzasz, czy da się z niej odtworzyć pliki. Ostatni krok jest najważniejszy, a najczęściej się go pomija.
Co dokładnie znaczą liczby 3, 2 i 1
3 kopie. Liczą się wszystkie egzemplarze danych, także ten, na którym pracujesz. Oryginał na komputerze lub serwerze plus co najmniej dwie kopie zapasowe.
2 różne nośniki. Chodzi o to, żeby jedna awaria nie zabrała wszystkiego naraz. Dwa dyski w tym samym komputerze to za mało. Lepiej: dysk w serwerze i osobny dysk sieciowy (NAS), dysk zewnętrzny albo chmura.
1 kopia poza firmą. Pożar, zalanie albo włamanie do biura niszczą wszystko, co stoi w jednym pomieszczeniu. Jedna kopia musi być w innym miejscu: w chmurze, w drugim oddziale, w domu właściciela na zaszyfrowanym dysku.
Tak opisuje tę zasadę Ministerstwo Cyfryzacji w poradniku o kopiach zapasowych. CERT Polska w poradniku o ransomware dodaje jeden ważny warunek: co najmniej jedna kopia powinna być odizolowana, żeby nie dało się jej zaszyfrować.
Dlaczego jedna kopia musi być odcięta od sieci
Ransomware to złośliwe oprogramowanie, które szyfruje pliki i żąda okupu. Szyfruje wszystko, do czego ma dostęp. Jeśli dysk z kopią jest stale podłączony do komputera albo widoczny w sieci jako udostępniony folder, zostanie zaszyfrowany razem z danymi.
CERT Polska wprost zaleca, żeby kopia nie była podłączona jako zasób sieciowy w sieci roboczej. Producenci oprogramowania do kopii idą krok dalej i mówią o zasadzie 3-2-1-1-0. Dodatkowa „1” to kopia niezmienialna (której nie da się skasować ani nadpisać przez ustalony czas) albo fizycznie odłączona. „0” oznacza zero błędów przy odtwarzaniu, sprawdzone testem.
W małej firmie odcięta kopia może wyglądać tak:
- dysk zewnętrzny, który podłączasz tylko na czas kopii i potem odkładasz w inne miejsce,
- kopia w chmurze z blokadą usuwania na określony czas,
- osobne konto do kopii, którego hasła nie zna nikt na co dzień i którego nie używa się do zwykłej pracy.
O czym firmy najczęściej zapominają
O danych w chmurze. Poczta, pliki w OneDrive i SharePoint też są danymi firmy. Microsoft przechowuje usunięte elementy z SharePoint i Teams w koszu przez 93 dni, potem są kasowane na stałe. Jeśli pracownik usunie folder, a Ty zauważysz to po czterech miesiącach, kosz nie pomoże. ESET w swoich wskazówkach dla firm również zaleca osobną kopię danych z usług w chmurze.
O laptopach. Dokumenty zapisane na pulpicie laptopa handlowca często nie trafiają nigdzie indziej. Ustal, gdzie pracownicy mają zapisywać pliki, albo obejmij laptopy kopią.
O programach, nie tylko plikach. Program księgowy, magazynowy czy kadrowy ma własną bazę danych. Sprawdź, gdzie leży i czy kopia obejmuje właśnie ją, a nie tylko skrót do programu.
O szyfrowaniu kopii. Kopia to komplet danych firmy w jednym miejscu. Zgubiony niezaszyfrowany dysk z kopią to wyciek danych, w tym danych osobowych pracowników i klientów.
O teście odtworzenia. Kopia z uszkodzonymi plikami, której nie da się przywrócić, nie spełni swojej roli. Zwracają na to uwagę i Ministerstwo Cyfryzacji, i CERT Polska. Kopia „zielona” w programie to jeszcze nie dowód, że odtworzysz z niej dane.
Jak często robić kopię
Nie ma jednej liczby dla wszystkich. Zadaj sobie pytanie: ile pracy możesz stracić bez poważnej szkody? Jeśli dzień pracy da się odtworzyć z maili i papierów, wystarczy kopia codzienna, po zakończeniu pracy. Jeśli w ciągu dnia wystawiasz dziesiątki faktur albo przyjmujesz zamówienia, kopie bazy danych warto robić częściej.
Druga sprawa to retencja, czyli jak długo trzymasz stare kopie. Jeśli masz tylko jedną, ostatnią kopię, a pliki zostały zaszyfrowane lub uszkodzone kilka dni wcześniej, nadpiszesz dobrą kopię złą. Dlatego trzymaj kilka kopii wstecz, np. dzienne z ostatnich dwóch tygodni i kilka miesięcznych.
Kopie a RODO
Jeśli przetwarzasz dane osobowe (a robi to praktycznie każda firma, która zatrudnia ludzi i wystawia faktury), RODO wymaga odpowiednich zabezpieczeń. Art. 32 wymienia wśród nich zdolność do szybkiego przywrócenia dostępności danych osobowych po incydencie fizycznym lub technicznym oraz regularne testowanie skuteczności zabezpieczeń. Przepis nie nakazuje wprost zasady 3-2-1, ale działające, przetestowane kopie są najprostszym sposobem, żeby ten wymóg spełnić. Szczegóły w Twojej sytuacji warto potwierdzić w treści rozporządzenia albo u specjalisty od ochrony danych.
Zasada 3-2-1 w praktyce - lista kroków
- Spisz ważne dane. Pliki na serwerze i komputerach, baza programu księgowego i magazynowego, poczta, OneDrive i SharePoint, strona www. Przy każdej pozycji zapisz, kto za nią odpowiada.
- Ustal, ile danych możesz stracić. Na tej podstawie wybierz częstotliwość kopii i to, jak długo trzymasz stare kopie.
- Ustaw automatyczną kopię na drugi nośnik. Np. z serwera na NAS albo dysk zewnętrzny. Kopia ręczna „gdy ktoś pamięta” przestaje działać po kilku tygodniach.
- Dołóż kopię poza firmą. Chmura albo zaszyfrowany dysk przechowywany w innym miejscu.
- Odetnij jedną kopię od sieci. Dysk odłączany po kopii, blokada usuwania w chmurze albo osobne konto do kopii.
- Zaszyfruj kopie i zapisz hasło do nich w bezpiecznym miejscu, poza kopiowanym systemem.
- Obejmij kopią dane z Microsoft 365, jeśli z niego korzystasz.
- Sprawdzaj raporty z kopii. Ktoś w firmie musi wiedzieć, że kopia się nie wykonała, zanim będzie potrzebna.
- Zrób test odtworzenia. Przywróć na próbę kilka plików i bazę programu, najlepiej na innym komputerze. Powtarzaj test regularnie, np. raz na kwartał i po każdej większej zmianie.
- Zapisz procedurę. Krótka instrukcja: gdzie są kopie, kto ma do nich dostęp, jak je odtworzyć. W stresie po awarii taka kartka oszczędza godziny.
Jak pomaga Entevo
Wdrażamy kopie zapasowe w oparciu o oprogramowanie NAKIVO i Veeam, z którymi Entevo jest partnerem. Licencje zamówisz na stronie Kopie zapasowe. Przy wdrożeniu konfigurujemy harmonogram kopii, kopię poza firmą zgodną z zasadą 3-2-1 i robimy test odtworzenia, po którym dostajesz krótki raport.
Jeśli nie wiesz, w jakim stanie są dziś Twoje kopie, zacznij od przeglądu w ramach cyberbezpieczeństwa albo doradztwa IT. Sprawdzimy między innymi, czy kopie robią się automatycznie i czy ktoś faktycznie odtworzył z nich dane. Kopie możemy też pilnować na bieżąco w ramach opieki IT.
Źródła
- Ministerstwo Cyfryzacji, Baza wiedzy: Jak nie stracić swoich danych, czyli kopie zapasowe w pigułce
- CERT Polska: Poradnik ransomware
- Microsoft: Restore items in the recycle bin that were deleted from SharePoint or Teams
- Veeam: 3-2-1 Backup Rule Explained
- ESET WeLiveSecurity: 10 tips to build an effective business backup strategy
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), art. 32 - tekst dostępny na uodo.gov.pl
Najczęstsze pytania
Czy dysk sieciowy NAS to już kopia zapasowa?
Sam NAS to jedno miejsce, w którym leżą dane. Jeśli jest stale podłączony do sieci, może zostać zaszyfrowany razem z komputerami. Traktuj go jako jedną z kopii i dołóż drugą poza firmą, odciętą od sieci.
Czy dane w Microsoft 365 trzeba kopiować?
Microsoft dba o działanie usługi, ale usunięte pliki z SharePoint i OneDrive trzyma w koszu przez 93 dni. Jeśli chcesz odzyskać coś starszego albo zabezpieczyć się przed skasowaniem danych przez pracownika lub atakującego, potrzebujesz osobnej kopii.
Jak często robić kopię zapasową w firmie?
Tak często, ile danych możesz stracić bez szkody dla firmy. Jeśli utrata jednego dnia pracy jest do przyjęcia, wystarczy kopia codzienna. Jeśli nie, kopie trzeba robić częściej.