W skrócie
- Firma do 1000 pracowników nie musi raportować ESG według CSRD, ale klient lub bank może pytać o dane.
- Od lat obrotowych zaczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później duża firma raportująca nie może żądać od mniejszego kontrahenta danych spoza unijnego standardu dobrowolnego.
- Najprościej raz uporządkować dane według VSME i korzystać z nich przy każdej ankiecie.
Jeśli Twoja firma zatrudnia mniej niż 1000 osób, nie musisz raportować ESG według CSRD. Duży klient, sieć handlowa, inwestor albo bank może jednak zapytać Cię o energię, emisje, odpady, pracowników czy BHP - i zwykle warto odpowiedzieć. Od lat obrotowych zaczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później duża firma raportująca nie może żądać od mniejszego kontrahenta na potrzeby swojego raportu więcej, niż przewiduje unijny standard dobrowolny oparty na VSME. Najlepiej więc raz przygotować dane w tym układzie i odpowiadać w jego zakresie.
Dlaczego dostajesz ankiety ESG, skoro nie musisz raportować
Po zmianach wprowadzonych przez dyrektywę Omnibus I obowiązkowe raportowanie mocno ograniczono. Co do zasady dotyczy ono firm, które przekraczają jednocześnie 1000 pracowników i 450 mln euro przychodów netto ze sprzedaży.
To nie znaczy, że temat ESG Cię nie dotyczy. Duża firma opisuje w raporcie także swój łańcuch wartości, więc pyta dostawców i podwykonawców, m.in. o:
- zużycie energii i paliw,
- emisje gazów cieplarnianych,
- odpady i zużycie wody,
- pracowników i warunki zatrudnienia,
- wypadki przy pracy i BHP,
- szkolenia,
- polityki i procedury środowiskowe i społeczne.
Stąd ankiety ESG, formularze w portalach zakupowych i dodatkowe pytania w przetargach.
A co z bankami?
Bank może pytać o ESG także wtedy, gdy nie podlegasz CSRD. Dane o energii, emisjach, ryzykach środowiskowych czy pracownikach mogą służyć do oceny ryzyka klienta i finansowania.
Do banku nie stosuj automatycznie zasad z łańcucha wartości. Odróżnij pytania kontrahenta związane z jego raportem od danych, których bank potrzebuje do oceny ryzyka. Warto jednak wiedzieć, że Komisja Europejska w zaleceniu z 30 lipca 2025 r. zachęciła banki i ubezpieczycieli, by w miarę możliwości ograniczali pytania do zakresu VSME. To zalecenie, a nie zakaz, ale dobry argument w rozmowie z doradcą.
Co zmieniło się w 2026 roku
Najważniejsza zmiana to dyrektywa (UE) 2026/470, czyli Omnibus I. Zawęziła krąg firm objętych obowiązkowym raportowaniem i ograniczyła obciążenia mniejszych firm w łańcuchu wartości dużych podmiotów.
Drugi element to rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1560. Ustanawia ono unijny standard raportowania do dobrowolnego stosowania przez firmy, które nie mają obowiązku raportowania. Standard jest oparty na VSME i zachowuje jego układ modułów.
Kiedy możesz odmówić, a kiedy nie
Limit pytań, nazywany value chain cap, chroni firmy w łańcuchu wartości, które zatrudniały średnio nie więcej niż 1000 osób w poprzednim roku obrotowym i same nie mają obowiązku raportowania. Jeśli Twoja firma ma do 100 pracowników, to kryterium spełniasz.
Limit działa od lat obrotowych zaczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później. Jeśli Twój rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym, chodzi o dane za 2027 rok. Od tego momentu duża firma raportująca nie może przerzucić na Ciebie obowiązku przygotowania danych ESG wykraczających poza standard dobrowolny. Jeśli pytania wychodzą poza ten zakres, możesz odmówić.
Limit dotyczy jednak pytań zadawanych na potrzeby raportowania zrównoważonego rozwoju. Jeśli kontrahent zbiera dane w innym celu, np. w procesie zakupowym, przy kwalifikacji dostawców czy w ramach zarządzania ryzykiem, sytuacja może wyglądać inaczej. Dlatego przed odmową ustal:
- kto pyta,
- po co mu dane,
- czy chodzi o jego raport zrównoważonego rozwoju,
- czy Twoja firma jest w jego łańcuchu wartości,
- jakiego zakresu danych wymaga i na jakiej podstawie.
Czym jest VSME
VSME to dobrowolny standard raportowania ESG dla mniejszych firm. W 2025 r. Komisja Europejska zaleciła jego stosowanie, a w 2026 r. przyjęła oparty na nim unijny standard dobrowolny. Cel jest prosty: żeby mała firma mogła przekazywać klientom, bankom i inwestorom te same dane w jednym układzie.
Moduł podstawowy obejmuje m.in. energię i emisje gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia, wodę, bioróżnorodność, odpady, pracowników, BHP, wynagrodzenia, szkolenia oraz wybrane kwestie korupcji i łapownictwa.
Moduł kompleksowy pozwala pokazać więcej, m.in. cele środowiskowe, redukcję emisji, ryzyka klimatyczne, dodatkowe dane o pracownikach, prawa człowieka oraz polityki i działania firmy.
Nie każda mała firma musi przygotować wszystko z obu modułów. W nowym standardzie część danych jest dobrowolna dla firm zatrudniających do 10 osób.
Jakie dane warto przygotować już teraz
Zwykle okazuje się, że większość danych firma już ma, tylko w różnych miejscach.
Energia i paliwa: faktury za prąd, gaz, ciepło i paliwo oraz dane o pojazdach firmowych. Na ich podstawie przygotujesz zużycie energii i - według zasad standardu - obliczysz emisje.
Odpady: rodzaje i ilości odpadów, ewidencja odpadów, sposób ich zagospodarowania, umowy z odbiorcami.
Pracownicy: liczba osób, rodzaje zatrudnienia, podział według płci, absencje, szkolenia, wynagrodzenia - w zakresie, którego wymaga standard.
BHP: tu mała firma często ma gotową bazę. Wypadki przy pracy, dni niezdolności do pracy, szkolenia BHP, ocena ryzyka zawodowego i działania zapobiegawcze są w dokumentacji BHP.
Procedury i polityki: sprawdź, czy masz dokumenty o ochronie środowiska, BHP, etyce, przeciwdziałaniu korupcji, prawach człowieka i zgłaszaniu nieprawidłowości. Jeśli masz system ISO 9001 albo ISO 14001, część z nich jest już uporządkowana.
Jak przygotować się do ankiet ESG i jak odpowiedzieć - krok po kroku
- Ustal, jakie dane już masz. Faktury za energię, dokumentacja odpadowa, dane kadrowe, dokumentacja BHP, szkolenia, procedury, dokumentacja ISO.
- Uporządkuj je według VSME. Zamiast odpowiadać na każdą ankietę osobno, przygotuj własny zestaw danych ESG i korzystaj z niego przy kolejnych klientach.
- Wyznacz osobę odpowiedzialną. Kadry dadzą dane o pracownikach, BHP o wypadkach i szkoleniach, administracja o energii i paliwach, osoba od środowiska o odpadach i emisjach, zarząd o politykach i celach. Jedna osoba powinna to koordynować.
- Gdy przyjdzie ankieta, ustal cel i termin. Zapytaj, do czego klient potrzebuje danych, w jakiej formie i na kiedy.
- Porównaj pytania z zakresem standardu. Zaznacz, które pytania się w nim mieszczą, a które wychodzą poza niego.
- Odpowiedz w zakresie standardu. Jeśli pytania służą raportowi klienta i wychodzą poza standard, możesz napisać na przykład: „Udostępniamy dane w zakresie unijnego dobrowolnego standardu raportowania dla firm w łańcuchu wartości. Pozostałych informacji nie przygotowujemy”.
- Aktualizuj dane raz w roku. Najwygodniej po zamknięciu roku obrotowego, gdy masz komplet danych o energii, pracownikach, odpadach i BHP. Wtedy kolejna ankieta nie oznacza kilkunastu dni szukania informacji.
ESG bez CSRD - co to oznacza dla małej firmy
Dla większości małych i średnich firm ESG nie oznacza rozbudowanego raportu według CSRD. Oznacza gotowość do pokazania podstawowych, wiarygodnych danych, gdy ktoś o nie zapyta. Nie musisz pisać kilkudziesięciostronicowego raportu tylko dlatego, że klient przysłał ankietę.
Warto za to wiedzieć, jakich pytań się spodziewać, które dane już masz, co możesz być zobowiązany dostarczyć, a kiedy możesz odmówić. VSME najlepiej traktować nie jako kolejny obowiązek, ale jako sposób na uporządkowanie tych informacji.
Jak pomaga Entevo
Pomagamy małym i średnim firmom przygotować się do pytań o ESG od klientów i instytucji finansowych. Razem z Tobą sprawdzamy, jakie dane firma już ma, porządkujemy je według VSME, wskazujemy braki i przygotowujemy zestaw danych ESG. Pomagamy też odpowiedzieć na konkretną ankietę klienta albo banku. Nie przygotowujemy raportu CSRD firmie, która nie ma takiego obowiązku. Chodzi o to, żebyś był gotowy, gdy klient zapyta. Więcej na stronie ESG.
Duża część potrzebnych danych jest zwykle w dokumentacji BHP, środowiskowej, kadrowej albo w systemie ISO. Jeśli współpracujesz z nami w zakresie BHP i szkoleń albo ISO, wystarczy je uporządkować i przygotować do wykorzystania.
Podstawa prawna
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/470 z dnia 24 lutego 2026 r. zmieniająca m.in. dyrektywę 2013/34/UE w zakresie sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju (Omnibus I): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2026/470
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2026/1560 z dnia 3 lipca 2026 r. ustanawiające standard sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju do dobrowolnego stosowania (Dz. Urz. UE L z 21.09.2026): https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2026/1560/oj
- Zalecenie Komisji (UE) 2025/1710 z dnia 30 lipca 2025 r. w sprawie dobrowolnego standardu sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju dla małych i średnich przedsiębiorstw (VSME): https://eur-lex.europa.eu/eli/reco/2025/1710/oj
- Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o rachunkowości oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 3261 (wdrożenie dyrektywy 2026/470 w Polsce): https://api.sejm.gov.pl/sejm/term10/prints/3261/3261.pdf
Polska ustawa wdrażająca te zmiany jest w trakcie prac legislacyjnych - sprawdź jej aktualny tekst w Dzienniku Ustaw. Artykuł ma charakter informacyjny, a szczegóły warto potwierdzić w aktach prawnych albo u prawnika.
Najczęstsze pytania
Czy mała firma musi raportować ESG?
Nie. Po zmianach wprowadzonych przez dyrektywę Omnibus I obowiązek raportowania według CSRD dotyczy co do zasady firm, które przekraczają jednocześnie 1000 pracowników i 450 mln euro przychodów netto. Mała firma może jednak dostawać pytania o dane ESG od klientów, inwestorów i banków.
Czy mogę odmówić wypełnienia ankiety ESG od klienta?
To zależy, kto pyta i po co. Jeśli duża firma raportująca potrzebuje danych do swojego raportu, a Twoja firma zatrudnia średnio do 1000 osób, od lat obrotowych zaczynających się 1 stycznia 2027 r. lub później możesz odmówić podania informacji spoza unijnego standardu dobrowolnego. Przy pytaniach zadawanych w innym celu, np. przy kwalifikacji dostawców, sytuacja może wyglądać inaczej.
Co to jest VSME?
VSME to dobrowolny standard raportowania ESG dla mniejszych firm. Komisja Europejska zaleciła go w 2025 r., a w 2026 r. przyjęła oparty na nim unijny standard dobrowolny. Ma moduł podstawowy i kompleksowy, a dla najmniejszych firm część danych jest dobrowolna.