W skrócie
- Każdy nowy pracownik musi przejść szkolenie wstępne, zanim zacznie pracę.
- Szkolenie okresowe: pracownicy fizyczni co 3 lata (przy pracach szczególnie niebezpiecznych co rok), kierownicy co 5 lat, pracownicy biurowi co 6 lat.
- Pracowników biurowych można zwolnić z okresowego, jeśli kategoria ryzyka firmy nie przekracza 3 i ocena ryzyka nie wskazuje inaczej.
Każdy pracownik musi przejść szkolenie wstępne BHP, zanim zacznie pracę, a potem regularnie szkolenie okresowe: pracownicy fizyczni co 3 lata (przy pracach szczególnie niebezpiecznych co rok), kierownicy i pracodawca co 5 lat, pracownicy biurowi co 6 lat. Terminy wynikają z Kodeksu pracy i rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP. Poniżej znajdziesz, jak to wygląda w praktyce w firmie do 100 osób, kiedy biuro może zostać zwolnione i co sprawdzi inspektor pracy.
Szkolenie wstępne - zanim pracownik zacznie pracę
Szkolenie wstępne składa się z dwóch części.
Instruktaż ogólny przechodzi każdy nowo zatrudniony - także praktykanci i uczniowie na praktycznej nauce zawodu. Musi się odbyć przed dopuszczeniem do pracy, nie „w pierwszym tygodniu”. Prowadzi go pracownik służby BHP, osoba, która wykonuje jej zadania, albo sam pracodawca, jeśli spełnia wymagania.
Instruktaż stanowiskowy jest obowiązkowy na stanowiskach, na których występują czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne - w praktyce na każdym stanowisku produkcyjnym, magazynowym czy warsztatowym. Prowadzi go wyznaczony kierownik lub pracodawca, a kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności. Jeśli pracownik pracuje na kilku stanowiskach, instruktaż przechodzi na każdym z nich. Trzeba go też powtórzyć, gdy zmieniają się warunki pracy: dochodzi nowa maszyna, nowa substancja albo inny proces.
Oba instruktaże potwierdzasz w karcie szkolenia wstępnego, która trafia do akt osobowych.
Jeden wyjątek: szkolenia wstępnego nie trzeba powtarzać, gdy pracownik wraca do Ciebie na to samo stanowisko bezpośrednio po poprzedniej umowie o pracę. Przy nowym pracodawcy szkolenie wstępne zawsze robi się od nowa.
Szkolenie okresowe - jak często
Pierwsze szkolenie okresowe trzeba zrobić w ciągu 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na stanowisku, a w przypadku kierowników - w ciągu 6 miesięcy. Potem obowiązują takie odstępy:
| Grupa | Przykłady | Nie rzadziej niż |
|---|---|---|
| Stanowiska robotnicze | produkcja, magazyn, kierowcy, serwis | raz na 3 lata |
| Prace szczególnie niebezpieczne | np. prace na wysokości, prace w zbiornikach | raz w roku |
| Pracodawca i osoby kierujące pracownikami | właściciel, kierownik, brygadzista | raz na 5 lat |
| Pracownicy inżynieryjno-techniczni | projektanci, technolodzy, konstruktorzy | raz na 5 lat |
| Pracownicy administracyjno-biurowi | księgowość, biuro obsługi, sprzedaż w biurze | raz na 6 lat |
| Pozostali pracownicy narażeni na czynniki szkodliwe lub odpowiedzialni za BHP | stanowiska spoza grup powyżej | raz na 5 lat |
Szkolenie okresowe kończy się egzaminem, a organizator wydaje zaświadczenie - jego odpis również trafia do akt osobowych. Pracownicy fizyczni przechodzą okresowe w formie instruktażu, pozostałe grupy mogą je odbyć jako kurs, seminarium albo samokształcenie kierowane (np. przez platformę internetową).
Warto pamiętać o dwóch rzeczach. Pierwsza: szkolenie obejmuje także Ciebie jako pracodawcę - Kodeks pracy wprost wymaga, żeby pracodawca przeszedł szkolenie BHP i okresowo je powtarzał. Druga: szkolenia odbywają się w czasie pracy i na Twój koszt. Nie możesz obciążyć nimi pracownika ani kazać mu zrobić ich po godzinach bez wynagrodzenia.
Kiedy biuro może zostać zwolnione
Pracownik administracyjno-biurowy nie musi przechodzić szkolenia okresowego, jeśli przeważająca działalność Twojej firmy ma kategorię ryzyka nie wyższą niż 3, a ocena ryzyka zawodowego nie wskazuje, że szkolenie jest potrzebne. Kategoria ryzyka wynika z grupy działalności (kod PKD) w przepisach o składce na ubezpieczenie wypadkowe - jeśli nie wiesz, jaka jest u Ciebie, zapytaj biuro rachunkowe.
Zwolnienie dotyczy tylko szkolenia okresowego i tylko pracowników biurowych. Instruktaż ogólny przy zatrudnieniu robisz zawsze.
Jeśli kategoria ryzyka wzrośnie albo ocena ryzyka wykaże, że szkolenie jest konieczne, masz 6 miesięcy na przeszkolenie tych osób.
Nowy pracownik z zaświadczeniem z poprzedniej pracy
Z pierwszego szkolenia okresowego możesz zwolnić osobę, która przedstawi aktualne zaświadczenie o ukończeniu szkolenia okresowego z innego zakładu pracy - dla tej samej grupy stanowisk. Termin kolejnego szkolenia liczysz wtedy od daty z tego zaświadczenia. Jako szkolenie okresowe uznaje się też kurs zawodowy lub podnoszący kwalifikacje, jeśli jego program obejmował wymagany zakres BHP.
Szkolenia wstępnego to nie zastępuje - instruktaż ogólny i stanowiskowy robisz u siebie.
Co grozi za brak szkoleń
Kodeks pracy zabrania dopuszczenia do pracy osoby, która nie ma dostatecznej znajomości przepisów i zasad BHP. Brak szkolenia to wykroczenie przeciwko prawom pracownika - inspektor Państwowej Inspekcji Pracy może nałożyć mandat albo skierować wniosek o ukaranie do sądu, a do tego wydać nakaz przeszkolenia pracowników.
Szkolenia i karty szkolenia wstępnego to jedne z pierwszych dokumentów, o które inspektor prosi przy kontroli, a zawsze - po wypadku przy pracy. Brak zaświadczenia przy osobie, która uległa wypadkowi, mocno utrudnia sytuację firmy w postępowaniu powypadkowym.
Jak to uporządkować w małej firmie
- Zrób listę pracowników z grupą stanowiska (z tabeli wyżej), datą szkolenia wstępnego i datą ostatniego okresowego.
- Sprawdź akta osobowe - czy przy każdym pracowniku jest karta szkolenia wstępnego i aktualne zaświadczenie.
- Ustal kategorię ryzyka firmy i sprawdź, czy ocena ryzyka zawodowego dla stanowisk biurowych jest aktualna. To od niej zależy zwolnienie biura.
- Wpisz terminy do kalendarza z kilkutygodniowym wyprzedzeniem - najłatwiej przegapić szkolenia kierowników (co 5 lat) i pierwsze okresowe nowych osób (12 miesięcy, a u kierowników 6).
- Nie zapominaj o sobie - szkolenie pracodawcy także ma swój termin.
Jeśli w trakcie okaże się, że części dokumentów brakuje, nie panikuj - uzupełnij szkolenia jak najszybciej i od tej chwili pilnuj terminów. Kontrola, która widzi uporządkowaną listę i zaplanowane szkolenia, wygląda zupełnie inaczej niż kontrola, która trafia na pusty segregator.
Szczegóły warto zawsze potwierdzić w aktualnym tekście przepisów albo u specjalisty BHP - zwłaszcza przy pracach szczególnie niebezpiecznych, gdzie mogą obowiązywać dodatkowe wymagania.
Jak nie przegapić kolejnych terminów
Lista w arkuszu działa, dopóki ktoś o niej pamięta. W firmie, w której ludzie przychodzą i odchodzą, a obok szkoleń są jeszcze badania lekarskie i uprawnienia, terminy łatwo się rozjeżdżają.
Dlatego terminy firm, którym obsługujemy BHP, prowadzimy w systemie Entevo Compliance. W jednym miejscu są szkolenia wstępne i okresowe, badania lekarskie i uprawnienia pracowników, a system wysyła przypomnienie mailem, zanim cokolwiek wygaśnie. Przy kontroli masz gotowe zestawienie zamiast przeszukiwania segregatorów.
Jeśli wolisz oddać temat w całości, prowadzimy szkolenia BHP - wstępne i okresowe - i porządkujemy dokumentację: od przeglądu tego, co masz, po stały nadzór nad terminami.
Podstawa prawna
- Kodeks pracy, art. 237³ (szkolenia BHP, zwolnienie stanowisk administracyjno-biurowych) i art. 283 (wykroczenia w zakresie BHP).
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy wraz ze zmianami, w tym rozporządzeniem z 29 maja 2019 r.
Najczęstsze pytania
Czy pracownik biurowy musi mieć szkolenie okresowe BHP?
Co do zasady tak, nie rzadziej niż raz na 6 lat. Pracodawca nie musi go przeprowadzać, jeśli przeważająca działalność firmy ma kategorię ryzyka nie wyższą niż 3, a ocena ryzyka zawodowego nie wskazuje, że szkolenie jest potrzebne.
Czy szkolenie BHP z poprzedniej pracy jest ważne u nowego pracodawcy?
Szkolenie wstępne trzeba przejść u każdego pracodawcy. Z pierwszego szkolenia okresowego można zwolnić pracownika, który przedstawi aktualne zaświadczenie z innego zakładu pracy dla tej samej grupy stanowisk.
Kto płaci za szkolenie BHP i czy odbywa się w czasie pracy?
Szkolenia BHP odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Pracownik nie może być obciążony ich kosztem.